•    
       
        • هدر یاد داشت ها و مقالات
        • مصاحبه صمت با شمس‌الدین سیاسی‌راد-مدیر آموزش، پژوهش و فناوری ایمیدرو
          نویسنده: شمس الدین سیاسی راد مدیر آموزش، پژوهش و فناوری سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران
          ناشر: روزنامه صمت
          آدرس وب سایت: http://trt.imidro.gov.ir
          چکیده
          سیاسی راد در گفت‌وگو با صمت: لزوم توجه بیشتر شرکت‌های معدنی به مسئولیت‌های اجتماعی خود

          ایفای درست، به‌موقع و داوطلبانه مسئولیت‌های اجتماعی توسط شرکت‌های معدنی موضوعی است که می‌تواند تصویر معدنکاری در اذهان عمومی را به نفع توسعه بخش معدن و صنایع معدنی ایران تغییر ‌دهد. در دولت یازدهم سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران تلاش کرد تا دیدگاه و باور مسئولین عالی و میانی کشور ، جامعه، دانشگاه‌ها و شرکت‌های معتبر خارجی را نسبت به بخش معدن و صنایع معدنی ایران بهبود بخشد. در دولت دوازدهم نیز مهدی کرباسیان رییس هیات عامل ایمیدرو و همکارانش تلاش می‌کنند این بخش مهم از اقتصاد ملی را به جایگاه واقعی خود رسانده و تصویر عمومی نسبت به آن را بهبود بخشند. در این باره به گفتگو با شمس‌الدین سیاسی‌راد مدیر آموزش، پژوهش و فناوری ایمیدرو نشستیم که در ادامه صحبت‌های او درباره مسئولیت‌های اجتماعی شرکت‌های معدنی را می‌خوانید:

          کمی درباره فرهنگ‌سازی میان مردم و تغییر چهره معدن در تصور اذهان عمومی توضیح دهید و بفرمایید دراین‌باره باید چه اقداماتی انجام شود؟

          موفقیت بخش‌های مختلف اقتصادی بدون مشارکت موثر بخش خصوصی و ایجاد ذهنیت مثبت، همدلی و اعتماد مردم نسبت به فعالیت‌های آن بخش امکان‌پذیر نیست. خروج پایدار از رکود منوط به ورود جدی‌تر بخش خصوصی به عرصه تولید و تجارت است. این اتفاق پیوند وثیقی با تصور عمومی نسبت به کسب و کارهای معدنی و صنایع مرتبط با آن دارد. معدن به صورت ذاتی دارای اثرات منفی زیست‌محیطی بوده و چهره اولیه طبیعت را تغییر می‌دهد. علاوه بر این، عملیات معدنی بر جوامع پیرامونی خود نیز می‌تواند اثرات منفی یا مثبت داشته باشد. عملیات معدنی و درآمدهای ناشی از آن متناسب با مقیاس معدنکاری بر جوامع پیرامونی خود تاثیر می گذارد.

          به عنوان مثال وقتی یک معدن بزرگ در گوشه‌ای از کشور تجهیز و راه‌اندازی شده و صنایع مرتبط با آن در کنار معدن شکل می‌گیرد، فرصت‌های شغلی زیادی را ایجاد می‌کند و این فرصت‌های شغلی به طور معمول در اختیار مردم و جوامع محلی این مناطق قرار می گیرد. معادن برای تحصیل و مهارت آموزی و پر کردن اوقات فراغت کارکنان خود و خانواده آنها امکاناتی را ایجاد می‌کنند. راه‌اندازی معادن بزرگ بر کاربری و قیمت زمین و مسکن در جوامع پیرامونی معادن بزرگ تاثیر منفی و بر رشد تقاضا برای کالا و خدمات از بازارهای محلی نزدیک معادن تاثیر مثبت دارد.

          بنابراین بدون تلاش برای ایجاد یک تصویر مثبت و سازنده از فعالیت‌های معدنی و بدون همراهی، همدلی و همکاری مردم در سطوح ملی و محلی هزینه‌های توسعه معدن افزایش خواهد یافت. برای شرکت‌های چندملیتی و بزرگ سرمایه‌گذاری معدنی ، اهمیت تصویرسازی مثبت از معدنکاری در میان مقامات سیاسی و اذهان عمومی در سطوح ملی و محلی در کشورهای مختلف و متنوع به لحاظ سیاسی و فرهنگی دو چندان است. به طور مثال شرکت گلینکور دارای 24 واحد معدنی فلزی در 12 کشور جهان است.

          یکی از ابزارهای مهم شکل دادن به این تصویر، رسانه‌ها هستند. به نظر می‌رسد در کشور ما عامه مردم به اندازه‌ای که از صنایع نفت و گاز نظیر پالایشگاه‌ها و صنایع نیروگاهی نظیر سدها و نیروگاه‌ها شناخت دارند از معادن و صنایع معدنی شناخت ندارند. ما باید ابزارهای مختلف تاثیر‌گذار بر افکار عمومی نظیر ابزارهای آموزشی ، رسانه‌ای و هنری و اخیرا فضای مجازی را به نفع توسعه بخش معدن بهتر و با برنامه‌ای روشن و متولی مشخص به کارگرفته و در این مسیر همه ابزارها و شیوه‌های ممکن را برای آشنا کردن مردم با اهمیت فعالیت‌های معدنی و افزایش سرمایه اجتماعی به این بخش مهم از اقتصاد ملی به کار گیریم.

          به یاد دارم در در دولت اصلاحات و در وزارت صنایع و معادن وقت به همین منظور شورای فرهنگ و صنعت با همکاری وزارت ارشاد شکل گرفت تا از ظرفیت‌های هنری و فرهنگی کشور برای تقویت و بسط زیر ساختهای فرهنگی و اجتماعی توسعه صنعتی و بهبود تصویر عمومی از سرمایه گذاران، کارآفرینان و دست اندرکاران عرصه تولید استفاده شود.

          بنابراین اگر قرار است سهم بخش صنعت و معدن در اقتصاد کشور به میزان بهینه رشد کند و بخش معدن در جایگاه واقعی خود قرار گیرد، بدون تغییر تصویر و تصور عمومی از اهمیت تولید و قداست کار مولد امکان‌پذیر نبوده و این تصویر‌سازی نیازمند کار جدی رسانه‌ای است. برای این کار باید دولت به ویژه وزارت صنعت، معدن و تجارت برنامه داشته و سرمایه‌گذاری نماید. پیش‌نیاز ارتقای جایگاه و تغییر نقش بخش معدن و صنایع معدنی در اقتصاد ایران بهبود تصویر عمومی از این بخش است. این تصویر که منابع معدنی و ثروت‌های ناشی از آن توسط معدنکاران غارت می‌شود و منافع سرمایه‌گذاران و صاحبان کسب و کارهای معدنی در تقابل با منافع ملی است ، باید با یک کار جدی آموزشی و رسانه‌ای تغییر یابد.

          بر همین اساس در ماده 112 آیین‌نامه اجرایی قانون معادن وزارت صنعت، معدن و تجارت موظف به ترویج فرهنگ معدنکاری و افزایش سرمایه اجتماعی بخش معدن از طریق به‌کارگیری ابزارهای مختلف نظیر توسعه ژئوتوریسم و ایجاد موزه‌های معدنی و تامین اعتبارات لازم برای اطلاع رسانی عمومی و سایر موارد مرتبط در بودجه سنواتی خود شده است.

          با توجه به ویژگی‌های زمین شناختی ، استعداد معدنی ، گستره سرزمینی و موقیعت زمین - اقتصادی ایران در مبادلات تجاری منطقه‌ای و بین المللی ، تحول در محتوای آموزش‌های رسمی کشور و استفاده از ظرفیت‌های صدا و سیما به عنوان رسانه‌ای فراگیر برای ایجاد تحول فرهنگی به نفع قداست کار و سرمایه‌گذاری‌های مولد معدنی ، صنعتی و غیره ضرورتی اجتناب ناپذیر است.

          بخشی از بهبود تصویر موجود در میان مردم به پررنگ شدن مسئولیت‌های اجتماعی از سوی معادن باز می‌شود. نظر شما در این باره چیست؟

          تفاوت میان معدنکاری مدرن و معدنکاری سنتی تنها تفاوت سطوح چهارگانه فناوری شامل مغزافزار، نظام‌افزار، نرم‌افزار و سخت‌افزارهای مورد استفاده در آن نیست بلکه رعایت موازین و ملاحظات توسعه پایدار و گذار شرکت‌های بزرگ و بعضا چند ملیتی از معدنکاری درون مرزی به معدنکاری برون مرزی و سرمایه‌گذاری‌های اکتشافی و معدنی در فراسوی مرزهای ملی است.

          ملاحظات توسعه پایدار از یک طرف لزوم یکپارچه‌سازی منافع اقتصادی و سود بنگاه را با صیانت از محیط زیست و حقوق جوامع پیرامونی معادن و از طرف دیگر رعایت حقوق و منافع نسل‌های آتی در استفاده از مواهب و منابع طبیعی و زیست‌محیطی را تکلیف می‌کند. به علاوه الزامات ناشی از صرفه مقیاس اقتصادی و توسعه معدنکاری بزرگ مقیاس در کنار از بین رفتن تدریجی مرزهای جغرافیایی در سرمایه گذاری‌های اکتشافی و معدنی برای تحصیل درآمد و تملک دارایی‌های معدنی در فراسوی مرزهای ملی نیز توجه بیشتر به انجام مسئولیت‌های اجتماعی شرکت‌های معدنی را اجتناب ناپذیر ساخته است.

          بر اساس مطالعات بانک جهانی، صنعت معدنکاری به یک بخش بسیار تکنولوژیکی پیچیده تبدیل شده است که تعداد قابل توجهی از مردم را در مقایسه با گذشته استخدام می‌کند و بنابراین نیاز به ارایه مزایا و خدمات دیگر به جوامع محلی برای کسب مجوز اجتماعی برای فعالیت دارد.

          توجه به مسئولیت‌های اجتماعی شرکت (CSR) منجر به افزایش سرمایه اجتماعی و کاهش هزینه‌های دستیابی به اهداف پیش‌بینی شده می‌شود. هدف‌هایی که در نبود سرمایه اجتماعی دستیابی به آنها تنها با صرف هزینه‌های زیاد امکان‌پذیر می‌باشد. به طور کلی مسئولیت اجتماعی شرکتها به اقدامات داوطلبانه فراتر از تعهدات قانونی و قراردادی شرکت‌های معدنی برای کمک به بهبود شرایط زندگی اعم از اقتصادی، اجتماعی و محیطی جوامع محلی و یا کاهش اثرات منفی اجرای پروژه‌های استخراجی و فرآوری معادن است.

          سرمایه‌گذاری شرکت‌ها در توسعه زیرساخت‌های عمومی نظیر کمک به تامین آب آشامیدنی، برق، جاده‌ها، بیمارستان‌ها و تجهیزات و خدمات پزشکی و توسعه سرمایه انسانی از طریق تاسیس مدارس و مهارت‌آموزی افراد محلی برای کار در معادن و یا برون سپاری تامین مواد و مایحتاج معادن و موارد متعدد دیگر در حیطه انجام مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها قرار می‌گیرد.

          این گونه اقدامات، از منظر جوامع محلی و پیرامونی معادن، سازوکاری برای جبران هزینه‌های اجتماعی و زیست محیطی مربوط به معدنکاری است. این هزینه‌ها معمولا با میزان تأثیرات منفی زیست‌محیطی، افزایش قیمت کالاها و خدمات به ویژه مواد غذایی و مسکن و تأثیرات فرهنگی و اجتماعی ناشی از معدنکاری مرتبط است.

          از آنجا که تأخیر در اجرای پروژه‌های معدنی و حتی تعطیلی معادن از جمله مخاطرات اقتصادی عدم روابط اجتماعی خوب می باشد لذا شرکت‌های بزرگ معدنی متناسب با مقیاس عملیات و پیامدهای مختلف فعالیت‌های خود بر محیط زیست و جوامع محلی اقدام به مطالعات شناسایی و مدیریت ریسک‌های اجتماعی می‌کنند. در این چارچوب ابتدا مخاطرات اجتماعی احتمالی شناسایی و سپس احتمال بروز و پیامدهای ناشی از بروز هر خطر محاسبه و تحلیل خواهد شد. این قبیل مطالعات معیارهای لازم برای انتخاب و اولویت گذاری اقدامات جبرانی شرکتها در حیطه مسایل اجتماعی و ریست محیطی را تبیین می کند. لازم به ذکر است که تهیه نظام‌نامه مسئولیت‌ اجتماعی شرکت‌های معدنی توسط ایمیدرو هم اکنون در دست بررسی است.

          برای بهبود تصویر معدن در ذهن مردم جامعه باید چه اقداماتی از سوی مسئولان انجام شود؟

          باید اذعان داشت که از شروع به کار دولت یازدهم تا کنون روزنامه صمت نقش موثر و ماندگاری را در اطلاع رسانی به موقع و فراگیر رویداد و موفقیت‌ها و شناسایی و تحلیل چالش‌ها و فرصت‌های بخش معدن و صنایع معدنی ایران و خارج از ایران ایفا نموده و به تغییر و بهبود نسبی تصویر عمومی از اهمیت این بخش مهم از اقتصاد ملی حتی در میان مقامات و مسئولین کشور کمک نموده است.

          به علاوه به منظور تغییر تصویر غیر واقعی از شرایط کشورمان نیز با آغاز به کار دولت یازدهم، تلاش برای بهبود چهره معدنی ایران و خروج بخش معدن و صنایع معدنی از انزوای تحمیلی و استفاده از امکانات و فرصت‌های خارجی در آموزش و انتقال فناوری به درستی در دستور کار ایمیدرو قرار گرفت. در شرایط پسا برجام و بهبود نسبی روابط خارجی کشور به ویژه با کشورهای اروپایی ایمیدرو به یک سازمان مرجع در تعاملات خارجی بخش معدن و صنایع معدنی کشور تبدیل شده است.

          در چارچوب همکاری‌های فنی و آموزشی با کشورهای منطقه در اواخر سال 92 بازدید سفرای کشورهای عضو اکو از مرکز فرآوری مواد معدنی ایران و متعاقب آن آموزش کارشناسان معادن کشورهای مذکور در سال ۹۳ در دستور کار ایمیدرو قرار گرفت. در سال گذشته نیز برای کارشناسان معادن افغانستان دوره‌های آموزشی عملی در زمینه استخراج و فرآوری مواد معدنی توسط ایمیدرو برگزار شد. این کار در چارچوب همکاری مشترک ایران و افغانستان و موسسه GIZ آلمان صورت پذیرفت.

          در همین چارچوب دعوت از مدرسان تراز جهانی در آموزش‌های تئوری و عملی از سال ۹۳ تا امروز به صورت جدی دنبال شده است. همچنین در برخی از دوره‌ها علاوه بر دانش‌پذیران ایرانی از 15 کشور خارجی اعم از اروپایی و غیر اروپایی در دوره‌های تخصصی برگزارشده در ایمیدرو شرکت کردند.

سازمـان توسعـه و نوسـازی معادن و صنایع معدنی ایران

  • تهران ، خیابان سپهبد قرنی ، پلاک 39
  • 021-88829181 021-88324032 021-88318011
  • trt@imidro.gov.ir
    لینک کانال تلگرامی آموزش https://t.me/imidrotraining